Wykład 23 czerwca 2017

Napływ uchodźców do Polski – analiza sytuacji osób ubiegających się o udzielenie ochrony międzynarodowej w Polsce.

23 czerwca 2017 r. w siedzibie Fundacji Światowe Centrum Pokoju odbył się trzeci z kolei wykład tematyczny. Tym razem dotyczył on napływu uchodźców do Polski i ich sytuacji prawnej na terenie RP. Prelegentem była p. Ismena Sadi, Radca Prawny z Kancelarii MS Kancelaria Radcowska, która w niezwykle ciekawy sposób przybliżyła słuchaczom tę problematykę.

Uchodźca to osoba, która na skutek uzasadnionej obawy przed prześladowaniem z powodu swojej rasy, religii, narodowości, przynależności do określonej grupy społecznej lub z powodu przekonań politycznych przebywa poza granicami państwa, którego jest obywatelem, a z powodu tych obaw nie może lub nie chce korzystać z ochrony tego państwa.

Co ważne, dyskutując o napływie uchodźców do Polski i Europy, powinniśmy zawsze mieć na uwadze, że osoby uciekające przed wojną do tzw. krajów bezpiecznych są migrantami przymusowymi – oznacza to, że uciekają ze swojego kraju pochodzenia w obawie przed utratą życia, zdrowia, w obawie przed prześladowaniem, nieludzkim traktowaniem, przemocą, torturami. Ta grupa migrantów nie ma wyboru, stąd określenie migranci przymusowi.

Odrębną kategorię stanowią tzw. migranci ekonomiczni – są to osoby, którym nic nie zagraża w kraju ich pochodzenia, a wyjeżdżają z niego z różnych przyczyn – np. w celach zarobkowych czy podjęcia lub kontynuowania nauki.

Każda osoba, ubiegająca się w Polsce o ochronę międzynarodową, jest stroną postępowania administracyjnego, w trakcie którego bardzo wnikliwie badane są przyczyny, dla których dana osoba opuściła kraj pochodzenia i czy w tym konkretnym przypadku zachodzą przesłanki do udzielenia ochrony. Procedury te są skomplikowane i długotrwałe. W ich trakcie odpowiednie służby sprawdzają też czy dana osoba nie będzie stanowiła zagrożenia dla bezpieczeństwa i porządku publicznego - dopiero po potwierdzeniu braku zagrożenia – możliwe jest uzyskanie statusu uchodźcy lub ochrony uzupełniającej.

Formy ochrony międzynarodowej:

Status uchodźcy - uzasadniona obawa przed prześladowaniem z powodu rasy, narodowości, religii, poglądów politycznych, przynależności do określonej grupy społecznej.

Ochrona uzupełniająca - rzeczywiste ryzyko doznania poważnej krzywdy przez: - orzeczenie kary śmierci lub wykonanie egzekucji, tortury, nieludzkie lub poniżające traktowanie albo karanie, - poważne i zindywidualizowane zagrożenie dla życia lub zdrowia wynikające z powszechnego stosowania przemocy wobec ludności cywilnej w sytuacji międzynarodowego lub wewnętrznego konfliktu zbrojnego.

Pobyt humanitarny - zagrożone: prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego, mógłby zostać poddany torturom, być zmuszony do pracy lub pozbawiony prawa do rzetelnego procesu sądowego; naruszenie prawa do życia rodzinnego lub praw dziecka; jest niewykonalne z przyczyn niezależnych od organu wykonującego decyzję o wydaleniu lub od cudzoziemca. wydalenie mogłoby nastąpić do kraju, do którego wydanie cudzoziemca jest niedopuszczalne na podstawie orzeczenia sądu lub innego organu.

Azyl – interes RP (charakter polityczny).

Pobyt tolerowany- (gdy organy nie mogą wykonać decyzji deportacyjnej).

W wielu przypadkach cudzoziemcom bardzo trudno jest uzyskać jakąkolwiek formę ochrony. Jeżeli w toku postępowania wersja zdarzeń podana przez wnioskodawcę nie potwierdzi się lub organy obu instancji uznają, że nie istnieje zagrożenie prześladowaniem bądź zagrożenie życia – wnioskodawca zobowiązany jest opuścić terytorium Polski lub otrzymuje decyzję o zobowiązaniu do powrotu (decyzję deportacyjną).

W Polsce stosunek ilości wniosków o nadanie statusu uchodźcy do ilości faktycznie przyznanej ochrony jest bardzo niski – w 2016 r. złożono 12.322 wnioski o udzielenie ochrony, natomiast pozytywnych decyzji zapadło w tym roku jedynie 258.

Stadia procedury:

  • Złożenie wniosku o nadanie statusu uchodźcy.
  • złożenie wniosku w ośrodku w Dębaku o przyznanie świadczeń socjalnych (miejsca w ośrodku i
  • świadczeń pieniężnych),
  • sprawdzenie odpowiedzialności państwa – Dublin III,
  • procedura przed I instancją – przed UdsC,
  • wywiad statusowy,
  • pierwsza decyzja,
  • odwołanie procedura w II instancji – przed Radą ds. Uchodźców,
  • druga decyzja,
  • skarga do sądu administracyjnego.

Uprawnienia w procedurze – pobyt w ośrodku:

  • prawo do mieszkania i wyżywienia (w ośrodku - pomoc pieniężna 70 PLN miesięcznie; jednorazowa pomoc pieniężna na zakup odzieży i obuwia – 140 PLN; ew. ekwiwalent pieniężny w zamian za wyżywienie dla dzieci do 6 roku życia– 9 PLN dziennie)
  • prawo do pomocy medycznej,
  • prawo do nauki języka polskiego,
  • prawo do przyjmowania gości (za zgodą szefa UdsC),
  • prawo do edukacji dzieci,
  • prawo do podejmowania pracy (po 6 miesiącach w procedurze, z zaświadczeniem).

Obywatele Ukrainy – pomoc socjalna

Na dzień 15.06.2016 r. stan obywateli Ukrainy pod opieką DPS w ośrodkach i prywatnie wynosił łącznie 1653 osoby. Stanowi to około 40% ogółu cudzoziemców pod opieką DPS. Podobna była również grupa obywateli Rosji – 1652 osoby. Na trzecim miejscu plasowali się obywatele Tadżykistanu – 147 osób.

Relokacja

Jest to przemieszczenie do Polski cudzoziemca, który złożył wniosek o udzielenie ochrony międzynarodowej na terytorium innego państwa członkowskiego UE, które to państwo zgodnie z prawem unijnym byłoby odpowiedzialne za rozpatrzenie tego wniosku, lub cudzoziemca, który został już objęty ochroną międzynarodową. Mechanizm relokacji został stworzony, ponieważ okazało się, że rygorystyczne stosowanie systemu dublińskiego byłoby – w dobie obecnego kryzysu – niemożliwe.

Napływ uchodźców w liczbach

W 2016 roku odnotowano wpływ 12319 wniosków o ochronę międzynarodową, co stanowi 0,03% ludności kraju, status uchodźcy otrzymało 108 osób a ochronę uzupełniającą 150 osób (razem 258 osób).

Napływ nieprzymusowych migrantów

W ciągu ostatnich trzech lat liczba cudzoziemców, którzy posiadają prawo pobytu w Polsce wzrosła o blisko 90 tys. osób – ze 146 tys. do ponad 234 tys. Najliczniejszą grupę stanowią obywatele Ukrainy. Przy założeniu, że Polska ma 38 mln obywateli, odsetek ten stanowi 0,6% ludności Dla porównania w przedwojennej Polsce (spis z 1931 r.), cudzoziemcy stanowili 31,1 % ludności a Polacy 68,9%.

Pamiętajmy o tym, że to nie Europa jest najbardziej obciążona napływem uchodźców z rejonów objętych konfliktem. W 2016 roku liczba uchodźców z Syrii sięgnęła 5 milionów z czego najwięcej- bo prawie 2,7 mln. ludzi trafiło do Turcji, Libanu (1,2 mln.), Jordanii (655 tys.), Iraku (223 tys.), podczas gdy w do Europy trafiło w tym czasie 360 tys. osób.