Wykład 19 maja 2017

Wykład zatytułowany: Społeczeństwo obywatelskie jako społeczeństwo współpracy i pokoju w dyskursie politycznym


W ramach prac Fundacji Światowe Centrum Pokoju w dniu 19 maja 2017 roku odbyło się kolejne spotkanie poświęcone roli społeczeństw w budowaniu i umacnianiu idei pokoju. W wykładzie zatytułowanym Społeczeństwo obywatelskie jako społeczeństwo współpracy i pokoju w dyskursie politycznym przedstawiono wartości obecne w przestrzeni politycznej od okresu odzyskania przez Polskę niepodległości w 1918 r. do czasów współczesnych. Zagadnienie omówiono na przykładzie ulotki wyborczej.

Wykład zilustrowano ulotkami rozprowadzanymi w 1922 r. w czasie wyborów do jednoizbowego Sejmu Ustawodawczego i w trakcie kolejnych wyborów z okresu przedwojennego, ulotkami z wyborów do Sejmu Ustawodawczego z 19 stycznia 1947 r., wyborów do rad narodowych w PRL przeprowadzonych 17 czerwca 1984 r., wyborów do Sejmu PRL z 1985 r. Sporo ulotek, z których zaczerpnięto materiał przykładowy pochodziło z pierwszych częściowo wolnych wyborów do Sejmu RP i Senatu RP po drugiej wojnie światowej z 4 czerwca 1989 r., wyborów prezydenckich z 1995 r., oraz dotychczasowych demokratycznych wyborów do Sejmu RP i Senatu RP.

Ulotka należy do dużego zbioru tekstów wyborczych, obok np. sloganów wyborczych, programów wyborczych. Przed transformacją ustrojową w Polsce umożliwiała komunikację między opozycją demokratyczną a społeczeństwem. Wyrażała konieczności obalenia ustroju totalitarnego na drodze pokojowej; poprzez dialog ze stroną rządzącą. Współcześnie, w dobie cyfryzacji i rozwoju społeczeństwa demokratycznego oraz ponowoczesnego jej znaczenie w przestrzeni komunikacyjnej zdecydowanie zmalało. Niemniej w dyskursie politycznym jest wciąż nośnikiem treści, które służą budowaniu społeczeństwa obywatelskiego, społeczeństwa międzyludzkiej solidarności i pokoju.

W ulotkach wyborczych są wyrażane przekonania partii, wspólnot, w tym mniejszości narodowych, grup społecznych oraz określone wartości. Spotykamy wyrazy nazywające wartości ograniczone do sfery narodowo-tradycjonalistycznej, np. patriotyzm, naród, wartości demokratyczne: demokracja, wolność, równość, sprawiedliwość oraz wartości bliskie nowoczesnemu społeczeństwu poprzemysłowemu: wolność jednostki, wolny wybór, emancypacja, samosterowność, subiektywizm, postęp.

W jednej z ulotek kolportowanych w czasie wyborów do jednoizbowego Sejmu Ustawodawczego w 1922 r. znalazły się znamienne słowa:

W kartkę wyborczą zaklęta będzie wolą ludu przyszłość Polski. (ze zbiorów Muzeum Historii Polskiego Ruchu Ludowego w Warszawie).

W ulotce z pierwszych częściowo wolnych wyborów do Sejmu RP i Senatu RP po drugiej wojnie światowej z 4 czerwca 1989 r., które umożliwiły na drodze pokojowej przemiany ustrojowe w Polsce i później w Europie Środkowej czytamy:

17 kwietnia 1989 roku powstał Opolski Komitet Obywatelski „Solidarność” w Opolu. Skupił on wokół Zarządu Regionu NSZZ „Solidarność” […] przedstawicieli […] Niezależnego Ruchu Samorządowego […] i innych środowisk opowiadających się za ideą niepodległej, sprawiedliwej i demokratycznej Polski. Komitet pragnie zespolić wszystkich l u d z id o b r e jw o l iwokół tych idei i programu „Solidarności”. (1989) (ze zbiorów prywatnych).

Ulotka stara się przekazać takie wartości, z którymi utożsamia się potencjalny wyborca, członek wielkiej wspólnoty komunikatywnej lub małej społeczności.

Wartościowanie służy w ulotkach wyborczych budowaniu i scalaniu wspólnoty opartej na patriotycznych wartościach, czyli kształtowaniu narodu w tradycyjnym rozumieniu lub budowaniu wspólnoty równoprawnych obywateli, czyli narodu jako kategorii politycznej, jako wspólnoty komunikatywno-kulturowej. W każdym wypadku nadrzędną wartością jest dialog i rywalizacja polityczna na drodze działań pokojowych.