Wykład

prof. nadzw. dr hab. Aneta Majkowska

Bezpieczeństwo jest fundamentem wszystkiego co czynimy, o miejscu bezpieczeństwa wśród wartości uniwersalnych

 

Te słowa wypowiedział Henry Kissinger, jako doradca prezydenta Stanów Zjednoczonych do spraw bezpieczeństwa, przemawiając w Londyńskim Międzynarodowym Instytucie Studiów Strategicznych.

Filozofia, podobnie jak większość nauk na przykład fizyka, socjologia, czy ekonomia, była kiedyś nauką uniwersalną. W ciągu wielu stuleci rozwoju filozofia różnicowała się coraz bardziej. Powstawały nowe kierunki i nurty myślenia. Dziś całość dyscyplin filozoficznych dopełnia filozofia państwa i prawa, filozofia polityki, filozofia społeczna, filozofia kultury, filozofia estetyki i filozofia bezpieczeństwa. W koncepcji filozofii bezpieczeństwa można wyróżnić dwa nurty: polemologię (filozofię wojny) oraz irenologię (filozofię pokoju). Przedmiotem badań filozofii bezpieczeństwa jest bezpieczeństwo identyfikowane z formą istnienia, będące dla każdego człowieka dobrem. Współcześnie pełni rolę substytutu szczęścia.

Bezpieczeństwo to stan dający poczucie pewności i gwarancje jego zachowania oraz szansę na doskonalenie. Odznacza się akceptowalnym poziomem ryzyka utraty czegoś dla podmiotu szczególnie cennego – życia, zdrowia, pracy, szacunku, uczuć, dóbr materialnych i dóbr niematerialnych. Jest naczelną potrzebą człowieka i grup społecznych, jest także podstawową potrzebą państw i systemów międzynarodowych. Jego brak wywołuje niepokój i poczucie zagrożenia. Człowiek, grupa społeczna, państwo, organizacja międzynarodowa starają się oddziaływać na swoje otoczenie zewnętrzne i sferę wewnętrzną, by usuwać a przynajmniej oddalać zagrożenia, eliminując własny lęk, obawy, niepokój oraz niepewność.

Koncepcja Maslowa przedstawia hierarchię potrzeb człowieka od najbardziej podstawowych do najwyższych. Zaspokojenie potrzeb niższego rzędu jest zasadniczo warunkiem realizacji potrzeb wyższych. Psycholog Abraham Maslow w książce „W stronę psychologii istnienia”, Warszawa 2004 zawarł stworzoną przez siebie koncepcję pięciopoziomowej hierarchii potrzeb ludzkich. Jego zdaniem najpierw muszą zostać zaspokojone potrzeby podstawowe, aby człowiek zaczął się troszczyć o potrzeby wyższego rzędu. Do tych potrzeb zalicza także bezpieczeństwo.

Poziom I: potrzeby fizjologiczne - powietrze, woda, pożywienie, odpoczynek, reprodukcja gatunku.

Poziom II: potrzeby bezpieczeństwa –ochrona przed zagrożeniem własnego dobrostanu, potrzeby środowiska psychicznego i emocjonalnego. Dotyczą zapewnienia sobie bezpieczeństwa, życia wolnego od trosk materialnych, oraz potrzeby stabilności, ochrony, porządku, sprawiedliwości czy wyeliminowania zagrożeń.

Poziom III: potrzeby afiliacji – potrzeby społeczne: relacje społeczne.

Poziom IV: potrzeby szacunku i uznania – potrzeba samooceny, czyli pragnienie wiary w to, że jest się człowiekiem wartościowym, godnym szacunku.

Poziom V: potrzeba samorealizacji – potrzeby samourzeczywistnienia: pragnienie maksymalnego rozwoju własnych możliwości i dążenie do tego, by stać się jak najlepszym człowiekiem.

Współczesne pojęcie bezpieczeństwa

Bezpieczeństwo jest zjawiskiem obejmującym kilka dyscyplin i specjalności naukowych. Podobnie jak pokój, nie jest stanem danym raz na zawsze. Bezpieczeństwo to stan państwa lub grupy państw, w którym są one zdolne do przeciwstawienia się zagrożeniom wywołanym przez człowieka lub naturę, tj. sprostania sytuacji kryzysowej. Jest to zdolność przetrwania, niezależność, tożsamość, możliwość rozwoju. Wyzwania generują nowe sytuacje, w których występują niezbywalne potrzeby i odpowiednio do nich stosowne działania państwa lub grupy państw w celu osiągnięcia określonego stanu bezpieczeństwa.

Bezpieczeństwo jest stanem spokoju, pewności, wolności od zagrożeń a także od strachu. To proces, w którym stan bezpieczeństwa i jego organizacja podlegają permanentnym, dynamicznym zmianom stosownie do naturalnych oddziaływań i uwarunkowań. Oznacza ciągłą działalność człowieka, społeczności lokalnych, państw i organizacji międzynarodowych tworzenia na rzecz pożądanego stanu bezpieczeństwa. Bezpieczeństwo jest naczelną potrzebą i wartością człowieka oraz jego istnienia. Bezpieczeństwo jest stanem, w którym istnieją formalne, instytucjonalne i praktyczne gwarancje ochrony tego, co stanowi istotę pełnej samorealizacji. Wiąże się z poczuciem stabilności i trwałości określonego stanu rzeczy, odczuciem braku zagrożenia wewnętrznego i zewnętrznego, a także z doznawaniem pewności i spokoju w codziennym bytowaniu, ufności i zaufaniu do przyszłości.

Cechą bezpieczeństwa jest optymizm i ufność, to one dają nam przekonanie, że będziemy nadal mogli cieszyć się naszymi dobrami i szczęściem. Bezpieczeństwo to najwyższa wartość ludzkości.

Miejsce bezpieczeństwa wśród wartości uniwersalnych

Filozofia jest nauką uniwersalną, bada całość rzeczywistości, a nie jej wybrany aspekt pod jakimś kątem widzenia za pomocą określonej metody. Przedmiotem filozoficznych badań jest całość tego, co spotykamy, co jest na zewnątrz niego, a także i w nim samym. Możemy postawić sobie pytanie czym jest wartość uniwersalna? Jest to wartość bezwzględna, wyrażająca wartość osoby, dzieła, rzeczy lub zjawiska. W przypadku bezpieczeństwa dotyczy wartości bezwzględnej i nieprzemijającej. Bezpieczeństwo wśród wartości uniwersalnych zajmuje miejsce centralne i oznacza wszystko to, co cenne i ma sens w życiu człowieka.

Każdy człowiek, obojętnie jakie miejsce zajmuje w społeczeństwie, pragnie być bezpiecznym wszędzie tam, gdzie się znajduje i w każdym czasie. Człowiek, jako jednostka społeczna zajmuje miejsce centralne i jest wartością absolutną wśród innych wartości uniwersalnych.

Niezwykle istotnym jest wprowadzanie ludzi w świat wartości uniwersalnych, ogólnoludzkich, sprzyjających przestrzeganiu tolerancji, pluralizmu, demokracji, praw i wolności ludzi oraz wspólnot ludzkich oraz formułowanie ogólnych reguł, norm, działania służących realizacji wyżej wymienionych wartości.